پس بايد مجلد اول اين كتاب به‌طور مسلم همان همايون‌نامه باشد . « 1 » زجّاجى از شاهان ايران باستان هم بنا به گفتهء خودش « به ضرورت » سخن گفته است . سخنى به نشانهء علاقه‌مندى به آن روزگاران و ستايشى از فردوسى . بگويم ز عهد كيومرث باز * سخن مختصر تا نگردد دراز . . . * - . . . بپردازم و نزد شاهان برم * به درگاه آن نيك‌خواهان برم . . . * - . . . اگرچند فردوسى بىنظير * ابو القاسم ، آن نامدار خطير از آن پادشاهان سخن گفته بود * به الماس معنى گهر سفته بود كسى خوب‌تر زآن نگويد سخن * از او نو شد ، اخبارهاى كهن و ليكن مرا اين ضرورت فتاد * كه آوردم از كار شاهان به ياد تا اينجا اين نسخه را يگانه شناخته‌ام و نسخهء ديگرى نيافته‌ام . در صحافى خطاهايى صورت گرفته و در صفحات آشفتگىهايى به‌وجود آمده است . آغاز و پايان كار به‌دست نيامد و تاريخ مرگ سراينده نيز معلوم نشد . هنگام تصحيح متن با تاريخ طبرى ، ابن خلدون و حبيب السير و . . . همراه بوده‌ام . گاه از كسان و حوادثى سخن رفته است كه در آنها نيافتم . در ذكر تاريخ پادشاهان و مدت زمان حكومت‌ها در مقايسه با متون ديگر اختلافات فاحش وجود دارد كه در آن تصرفى نشد و بعينه نقل كردم . معلوم نشد كه سراينده از چه منابعى استفاده كرده است . نام برخى كسان را در تاريخ‌ها نيافتم و در بعضى جاها نتوانستم بخوانم و حتى مشابه املايى آنها هم به‌دست نيامد . ترتيب تاريخى متن نيز آشفته است ، اما واژه‌هاى رايج آن زمان در جاىجاى بيت‌ها به‌كار رفته است كه بىشك اهل فن را

--> ( 1 ) در ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، مجلد دوم ، صص 453 و 777 از « همايون‌نامه » ، كار سراينده‌اى ناشناخته ياد شده است . اشاره‌اى مىكند كه منظومه به دستور عطامك جوينى به روزگار آباقاخان ( 663 - 680 ه / 1265 - 1282 م ) سروده شده است . نسخه تاريخ منظومى است به پيروى از شاهنامه كه از تولد حضرت محمد آغاز مىشود و به روزگار هلاكو مىانجامد . با اين نشانىها به گمان غالب جلد اول اين منظومه است . نگارنده درصدد به‌دست‌آوردن آن نسخه است كه در كتابخانهء ماتناداران ( ايروان ) نگهدارى مىشود . نك : فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، 6 / 4567 ، ذريعه ، 25 / 241 ، برگل روسى ، 1 / 5470 . فهرست مشترك ، فهرستواره ، 11 / 1411 .